همه‌ی نوشته‌های admin

Rumi and the Soul-Making of Evil

I delivered this speech at “Figurations and Conceptions of Evil in Different Religious Contexts,” Interdisciplinary and Interreligious Workshop at the Goethe University, Frankfurt am Main, 19-21 September 2012.

Rumi and the soul-making of evil




Prof. Seyyed Hassan Eslami Ardakani, URD, Qom, member of faculty






Jalal al-din Muhammad al-Balkhi, or as he is well-known in the West “Rumi,” is one of the greatest mystical Persian poets. He actually represents the mystical interpretation of Islam and tries to give a unified understanding of its teaching from a Sufi outlook. As a mystic and Sufi thinker, Rumi has much in common with Muslim philosophers and theologians, but at the same time he has his authentic way for dealing with Islamic teachings and confronting problems he faces as a thinker.



His impact and heritage is so deep and profound that after more than seven hundred years of his death (indeed he passed away in 1273 A.D), no thoughtful Muslim can ignore his mystical poems. For instance, in the contemporary Iran, most people of letter and educated persons, even those who oppose mysticism strongly, quote his poems in their writings and use them orally. His impact is not confined to Persian-speaking world; Quite the contrary, his fame and impact is spreading throughout the world.



To solve the problem of evil and to answer some relevant questions, Rumi combines theoretical and philosophical thoughts and arguments with metaphorical and poetical language and then he puts them in long poetical narrations and old fables. As a result, any sophisticated reader can appreciate his thoughtful assertion, while ordinary readers can enjoy his poems and accept his claims.



In my paper, I have discussed Rumi’s approach for confronting evil, and have come to a conclusion summarized as below:



۱٫ Good and evil have one origin and are created by one God. So, the Magians, or Zoroastrians, who believe in two sources for good and evil, are mistaken.



۲٫ Evil is willed by God, and without his will no evil would appear in the world.



۳٫ There is no absolute or pure evil in the world and even the worst evil that we can imagine, is in some respect good. At least it is good for itself. In short, good and evil are inseparable.



۴٫ Therefore, good and evil are relative and to name one particular thing as good or evil depends to our outlook. For instance, the poison of the snakes look evil to us, as humans, but it is doubtless good for them and a vital element of the snake life.



۵٫ Furthermore, some sorts of evil are useful for our self-purification.



۶٫ Besides, evil, in some situations, can be a warning from God to us, inviting us to pause and think about our deeds and behaviors.



۷٫ Some sorts of evil, is within our own nature as humans. Indeed, many of wrongdoings are brought in the world by our choice. Since, our souls, as Rumi describes, are sleeping dragons by our actions we awaken them and bring evil to the world.

۸٫ And finally, Rumi invites us, as adult persons who seek spiritual development and evolution, to welcome all kinds of evil which we face in our lives and look at them as opportunities and instruments for self-actualization. From this viewpoint, evil is a gift sent to us from God, in disguise.

Ethics and Gender in ‘the best women virtues’ Hadith

Ethics and Gender in ‘the best women virtues’ Hadith

Seyyed Hassan Eslami Ardakani, URD, Qom

Are men and women different in main moral virtues? There is a famous Hadith, attributed to Imam Ali (P.B.U.H) that states, “The best women virtues are the worst men virtues: pride, meanness, and cowardice”. Based on this accepted saying, some Muslim scholars have defended the ethical difference between men and women. This article tries to asses this Hadith and its trueness in seven sections. In the first section, the differences between narrations of this saying in various old Hadith books are reported. The second section reports and analyzes what the interpreters have told about this Hadith. In the third section I deal with the scientific foundations of this allegedly biological and social separation between two sexes. The fourth section deals with the so-called feminist ethics and tries to show that we can not base ethics on sexual differences. In the fifth section I have argued that this Hadith can not be defended by other ethical Hadiths and Quranic teachings. The six section traces the content of this Hadith in ancient Greek, Persian, and Arab cultures to show that it is not really Imam Ali’s saying. In the seven and final section I recommended three basic principles to deal with the Hadiths concerning women. The conclusion of this essay is that this Hadith is forged and attributed wrongly to Imam Ali.
Keywords: Islamic ethical virtues, feminine virtues, feminist ethics, ethical Hadiths, masculine virtues.
This paper is published in: ULUM-I-HADITH; FALL 2008 – WINTER 2009; pp.47-87. (Downloadable in Farsi)

بگو بر کدام صندلی سینما می‌نشینی تا بگویم کیستی: گزارشکی از یک تحقیق

شِپارد هاریسون در تحقیق بر سینماروهای مختلف با توجه به جایی که ترجیح می‌دهند در سینما بنشینند، شخصیت آن‌ها را در چهار گروه جای می‌دهد. گروه نخست، نظاره‌گران یا ناظران هستند که خود را از حادثه جدا می‌کنند و فیلم را برای خودشان می‌بینند (Detached observers). آنان در کناری قرار می‌گیرند و فاصله خود را حفظ می‌کنند. گروه دوم، کسانی که شیفته صفوف جلو هستند و می‌خواهند با دیگران فیلم ببینند، نه برای خودشان. آنان برونگرا، رقابتی و متعصب هستند. گروه سوم کسانی که در وسط می‌نشینند و منعطف هستند. و گروه چهارم، شورشیان نادیدنی (Invisible rebels) که در دوردست می‌نشینند بی آن که خودنمایی کنند. البته برای برخی صندلی صرفاً جایی برای نشستن است و هر جا بود می‌نشینند.
گفتنی است این تحقیق در جایی واقعنما است که تعداد صندلی بیش از بلیطهای فروخته شده باشد و امکان انتخاب فراهم باشد.
Shepard, Harrson, “At the movies. You are where you sit: Seating choice can tell a lot about a person, Los Angeles Daily News, 10 July 2001.

مقاله «قلب ذن؛ توصیه هایی ساده برای زیستن هشیارانه و مشفقانه»

قلب ذن؛ درسهایی برای مشفقانه زیستن، هفت آسمان، شماره ۴۳، پاییز ۱۳۸۸٫


در این نوشته کتاب زیر را معرفی و مطالب آن را مرور کرده ام:


Ezra Bayda (2008), Zen Heart: Simple advice for Living with Mindfulness and Compassion, Boston & London: Shmbhala, pp.198.



می توانید فایل پی.دی.اف مقاله را دریافت کنید.

حجم: ۳۰۱ کیلوبایت

سه درس از طبیعت به روایت عکس

درس اول: از موانع سخت به نرمی بگذر

این گل‌ها در حیاط دانشگاه و  مسیر رفت و آمد سر برزده و می‌خواهند بشکوفند.



[پس نوشت: امروز، ۲ روز  بعد از گرفتن این عکس، متوجه شدم که این گلها را از ریشه در آورده اند.  ظاهراً زمختی آنها پای عابران را می آزرد.]

درس دوم: از کمترین امکانات بهترین بهره را ببر

این گیاه درست در کف سنگ‌فرش حیاط دانشگاه، به اندکی گرد و خاک جمع شده و چند قطره باران چکیده شده بسنده کرده و راه خود را دنبال می‌کند.




درس سوم: از تاریکی به سوی روشنی بیا و از خطر نترس

این گیاه در شکاف کوچکی در دل کوه جان گرفته و به سمت روشنی حرکت می‌کند و در کنار آن عنکبوتی درشت دیده می‌شود.




(هر سه عکس را در فروردین ۱۳۹۲ گرفته ام. با کلیک روی هر عکس می توانید آن را در اندازه بزرگتر ببینید.)

مقاله «منزلت اخلاق پژوهش در کتاب های روش تحقیق به زبان فارسی: بررسی انتقادی»

مقاله «منزلت اخلاق پژوهش در کتاب های روش تحقیق به زبان فارسی: بررسی انتقادی» در شماره ۶۹ فصلنامه روش شناسی علوم انسانی منتشر شد.

می توانید چکیده مقاله را در ادامه مطلب بخوانید.

از اینجا می توانید این شماره از فصلنامه  را دریافت کنید.


انتظار می رود که ضوابط اخلاق پژوهش، مانند پرهیز از سرقت علمی، سوگیری در تحلیل، و   دستکاری داده ها یا نتایج، در کتاب های روش تحقیق آموزش داده شود. پرسش اصلی این تحقیق آن است که آیا به این انتظار پاسخ داده شده است؟ نگارنده کتاب های روش تحقیق را که به زبان فارسی تالیف شده اند، بررسی کرد و آنها را در پنج گروه گنجاند. برخی از این آثار اساساً فرآیند تحقیق را امری فنی دانسته، از طرح اخلاق پژوهش دوری کرده اند. شماری دیگر نیز اخلاق پژوهش را تنها به مثابه صفات شخصی پژوهشگر دانسته، از پیش کشیدن مسائلی که پژوهشگر در فرآیند تحقیق با آنها مواجه می شود، غفلت یا خودداری کرده اند. پیشنهاد اساسی نویسنده، پس از تحلیل این آثار، آن است که در کتاب های روش تحقیق، فصلی مشخص به اخلاق پژوهش اختصاص داده شود و در آنها طی پنج محور مسائل اخلاق پژوهش مورد بحث قرار گیرد.

اخلاق پژوهش، روش تحقیق، کتاب های روش تحقیق آسیب شناسی، روش پژوهش، اخلاق تحقیق

همچنین می متوانید ببینید:

کتاب «نوشتن در جزایر پراکنده: جستارهایی در اخلاق پژوهش»

دیگر مطالب مربوط به اخلاق پژوهش


The status of Research Ethics in Persian Books on Research Method: A critical assessment


Academic circles have believed that science and ethics cannot be separated, so the students are taught to learn research ethics and apply the rules of ethical conduct in their term papers and theses or dissertations. From this point of view, the writer of this paper conducted a research on the research books that are written in Persian, to discover the amount of presence of research ethics in these books and the coverage of the issues facing the students in the process of their research. The result shows that the positivistic approach concerning the distinction between facts and value is still dominant in most of these educational books, and they have not freed themselves from this positivistic heritage. In the end, the writer has proposed a solution for overcoming this ethical and educational problem.


Persian Research ethics, Academic Research, the fact/value problem in research books.

published in Metodology of Sicial Science and Humanities, 2012, Issue 69

Also see:

Human Cloning in Catholic and Islamic Perspectives

This book is produced from my PhD thesis. It was defended on June 30th, 2005.
It has won awards, such as Farabi International Award.
.Click on the below link or HERE to see an abstract of it

After the birth of Dolly, the sheep, the possibility of human cloning now is no longer a fiction, but it is a matter of time. Hence this issue is one of the most important problems of religion and ethics.



This doctoral thesis tries to analyze the arguments for and against human cloning from Catholic and Islamic point of views and assess their adequacy strengths and validity.



So it is organized into five part. In the first part, the historical and scientific aspects of human cloning are being reviewed briefly. This provides a background and a basis for better understanding of the issue. In this part, we become familiar with the literature and the process of cloning, specially human cloning.



In the second part, I have briefly reviewed the Catholic point of view on human cloning and its arguments against human cloning. Then, in a separate chapter, I have attempted to assess and evaluate these arguments critically.



In the third part, I have reported Sunnite reaction to the issue. Here I have given an extended account of this religious tradition on human cloning, in all its dimensions, without any judgment. In this section we will read thirty five arguments against human cloning from the Sunnite perspective.



In the fourth part, I have given a critical analyzing of the Sunnite arguments. In my opinion, none of their arguments can reasonably and permanently ban or illegalize human cloning. Then, on the basis of these arguments, we cannot condemn human cloning.



The fifth and last part is devoted to give, at first, a complete account of Shiite point of view on human cloning. Then, I have attempted to analyze their arguments against human cloning.



Throughout this thesis, my main and basic aim is not to defend or to support human cloning, but to evaluate and to assess validity and strength of the arguments that have been given against it. My central thesis here is that the arguments presented against human cloning by the Islamic and Catholic scholars and authorities are insufficient and as such are invalid. In my opinion, opponents of human cloning need stronger arguments for condemning it.



In the conclusion I have given some useful recommendations and have made an open-ended plea for more studies in this new field especially in Islamic Theology, Jurisprudence and Ethics.


Also, you can see:

“Shiite Pluralistic View on Human Cloning” (will be added)

“Euthanasia from Christian and Islamic Point of View” (will be added)

about the book (Farsi)

پژواک مقاله شیخ بهایی… و باقی ماجرا

خوانندگان عزیز نظراتی درباره مقاله «شیخ بهایی و مسئله حق طلبی و گمراهی» ارائه کرده‌ بودند که مایه شادمانی من شد. از این توجه و استقبال سپاسگزارم. توضیح یا پاسخ یکایک آن‌ها فرصت و مجالی می‌خواست که در اختیارم نبود. در عین حال هر یک حاوی نکته، یا نکات قابل توجهی، بود که نبایست نادیده گرفته شوند. از این روی، در این جا به اختصار به هفت نکته اشاره می‌کنم و تفصیل بحث را می‌گذارم در فرصتی که  بتوان بحثی مستقل در این زمینه پیش کشید.


۱٫ این مقاله یک سال و نیم پیش منتشر شد و اینک شاهد برخی پژواک‌های آن هستم. از این که نظر عده‌ای از عزیزان را به خود گرفته است، شادمانم؛ از این که دیر این اتفاق افتاده است و مقاله به صورت چاپی خود توجه جدی کسی را جلب نکرد و سؤالی بر نینگیخت، اندیشناکم.

۲٫ مدعای این مقاله، نه دفاع از اصولیان بود و نه تلاش در جهت پاک جلوه دادن جریانی خاص. فقط بحثی تاریخی و نظری کرده بودم و نشان داده بود که اگر شیخ بهایی چنین سخنی گفته است، این سخن دو تفسیر دارد: یک تفسیر حداقلی که متعارف و مقبول شیعیان است و دیگری تفسیری حداکثری که آن را به صورت امکان و احتمال پیش کشیده بودم، نه به صورت قطع و یقین. اگر تفسیر نخست را بپذیریم که به گفته برخی از عزیزان نکته تازه‌ای نیست و اصولیان نیز در این زمینه با شیخ بهایی همراه هستند. اگر هم تفسیر دوم را بپذیریم، ممکن است اصولیان همراهی نکنند، اما قابل دفاع است و منطقاً می‌توان برای آن وجهی اندیشید. همه سخن این مقاله آن بود که اظهارات سماهیجی بر ضد شیخ بهایی خارج از ضوابط دینی است.

۳٫ عزیزی پس از اشکالات متعدد، نوشته است: «اما یک تحدی عملی هم با شما دارم. به آقایان اصولیون معاصر شیعه اطلاع دهید که مسلمانان یا شیعیانی هستند که به نظر خودشان استفراغ وسع کرده‌اند و در اعتقادات، راه دیگری را به غیر از راه شما حق تشخیص داده‌‌اند. ببینید که احکام مرتد را بر آن‌ها جاری می‌دانند یا نه؟»

من نه سخنگوی اصولیان معاصر هستم و نه رابط خوانندگان با آن‌ها. این را خود شما از آنان بپرسید و جواب بگیرید.

۴٫ برخی پای بحث ارتداد و ضلال و بدعت را پیش کشیده و سخنی از شیخ مفید آورده بودند که هر غیر شیعی چنین و چنان است. به نظرم بحث را به شیعه و سنی نباید منحصر کرد. این نگرش در میان خود شیعیان و در میان خود اهل سنت نسبت به افراد هم مذهب خودشان نیز رایج بوده است. داستان تفسیق و تکفیر افراد و جریانات مختلف نیاز به بازگویی ندارد. کافی است یادآور شوم که صاحب جواهر، که فقیهی شیعی است، فیض کاشانی را، که او نیز فقیهی شیعی است، به دلیل نگارش کتابی درباره نماز جمعه به‌شدت تخطئه می‌کند و کتابش را از کتب «ضلال» می‌شمارد که سزاوار نابودی است.[۱]

۵٫ همچنین مسئله تبدل رأی و خصلت تاریخی برخی از احکام را از یاد نبریم. در حالی که اینک فقهایی وجود دارند که اهل کتاب را طاهر می‌دانند، در مقطعی از تاریخ برخی فقهای شیعه، همه ناشیعیان را نجس می‌دانستند و حتی ابن ادریس حلی، به نقل خوانساری، شیعیانی را که حاصل رابطه نامشروع بودند نجس می‌شمرد.[۲] اما بعید است که امروزه هیچ فقیه شیعی به چنین حکمی تن بدهد. این تبدل رأی گاه برای برخی از خود فقهای بزرگ رخ می‌داد و در کتابی فتوایی می‌دانند و در کتاب دیگرشان فتوایی بر ضد آن، تا جایی که ابن ادریس از اختلاف رأی شیخ طوسی در دو کتابش ابراز شگفتی می‌کند و می‌نویسد: «ینبغی للعاقل انْ یتعجب من اختلاف قولیه.»[۳] شیخ یوسف بحرانی نیز از تشتت آرا و «خبط عظیم» شیخ طوسی، که «شیخ الطائفه و رئیس المذهب» است نام می‌برد، توجیهاتی را که در دفاع از شیخ آمده است نقل و رد می‌کند، و خطاهای متعدد وی را در نقل اخبار یادآور می‌شود.[۴] خوانساری نیز این سخنان را می‌آورد و خود از سر تأیید شواهدی به دست می‌دهد و از یکی از محققان متأخر نقل می‌کند که علت این اختلاف اقدامات علمی شیخ طوسی بوده است.[۵] شیخ مفید خبر واحد را حجت نمی‌شمارد، مگر آن که مقترن به صدق راوی باشد و آن را «مذهب جمهور شیعه» می‌داند.[۶]

۶٫ نباید تصور کرد که دیدگاه شیعه یا اصولیان شیعه، دیدگاهی یکسان، یکدست و مانند آموزه‌های اعتقادی تصویب شده در  شوراهای تاریخی، از سنخ شورای نیقیه یا کالسدوان، است تا سخن از اجماع و اتفاق عالمان شیعه به میان کشید. خود شیخ طوسی در مقدمه کتابش اختلافات میان عالمان شیعه را بیشتر از اختلاف میان پیشوایان مذاهب اهل سنت مانند شافعی و مالک می‌داند.[۷]

حتی این که مجتهد مخطی در فروع مصیب است، چنان نیست که متفق علیه شیعه بوده باشد. برای مثال، حسین بن شهاب الدین کرکی عاملی (متوفای ۱۰۷۶ق) از اخباریان مسلط و پراطلاع بر فقه شیعه کل روند اصول و استنباط احکام به سبکی که عالمان اصولی انجام می‌دهند را تخطئه می‌کند و مغایر شیوه اهل بیت (ع) می‌داند و مدعی است طبق اجماع عالمان گذشته مجتهدی که به خطا رفته است، گناهکار است.[۸]وی تا جایی پیش می‌رود که از «تباین» نظر فقهای متقدم با حال، یعنی اصولیان، سخن می‌گوید.[۹]

در نتیجه حتی تفسیر حداقلی شیخ بهایی نیز مخالفانی داشته است و چنین نیست که امری مسلم به شمار رود.

۷٫ از این نکته به مسئله مهم‌تری می‌رسیم و آن اعتبار «ادعای» اجماع‌هایی است که در  کتب فقهی آمده است. این اجماع‌ها  عمدتاً  اجماع منقول است که در حکم خبر واحد به شمار می‌رود و کمتر اجماع محصلی را می‌یابیم. لذا نباید شیفته تعبیر «اتفقت الامامیه» و مانند آن‌ها شد و آن را مسلم شمرد. واقع آن است که گاه فقیهی در کتابی به سود حکمی ادعای اجماع کرده‌ است و در کتاب دیگری بر ضد همان حکم ادعای اجماع کرده است. این است که باید کمی درباره نسبت دادن حکم  «اجماع» و «اتفاق» و این گونه تعبیرها، به همه عالمان شیعه دقت کرد. از ضروریات دین که  بگذریم، که البته حتی در تعداد آن هم بحث است، واقع آن است که کمتر حکمی در فقه شیعه، و حتی اهل سنت، می‌توان یافت که به قطع محل اجماع باشد و نتوان رأیی بر ضد آن یافت. این نکته موجب شده است تا برخی از فقها از آرای مخالف خود یا شهرت فتوایی، به عنوان «شاذ» یاد کنند که نوعی برچسب زدن و از پیش داوری کردن است.

به هرحال این نکات را یادآور شدم تا اگر در جایی حکمی فقهی مخالف مطلبی که در  مقاله من آمده بود یافت شد و  بر آن ادعای اجماع هم شده بود، نباید واقعاً آن را حکمی اجماعی دانست.

واقع آن است که من به اقوال موافق و مخالف توجه دارم و نخواسته‌ام نظری را به شیخ بهایی یا اصولیان تحمیل کنم. در این مقاله صرفاً کوشیده بودم معقولیت حداقلی، و حتی حداکثری، نظر شیخ بهایی در برابر سماهیجی را نشان دهم. بنابراین امیدوارم این مقاله در همین حد ارزیابی و داوری شود و از بار کردن نتایجی بیش از حد بر آن پرهیز شود.

۱۷ فروردین ۱۳۹۲

[۱] جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، محمد حسن نجفی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۹۸۱، ج۱۱، ص۱۷۸٫

[۲] روضات الجنات، فی احوال العلماء و السادات، محمد باقر موسوی خوانساری، قم، اسماعیلیان، [۱۳۵۱؟]، ج۶، ص۲۸۹٫

[۳] کتاب السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، ابو جعفر محمد بن منصور بن ادریس حلی، قم، مؤسسه النشر الاسلامی،  ۱۴۱۷ق.، ج۱، ص۳۷۶٫

[۴] لؤلؤه البحرین فی الاجازات و تراجم رجال الحدیث، شیخ یوسف بن احمد بحرانی، تحقیق سید محمد صادق بحر العلوم، قم، مؤسسه آل البیت للطباعه و النشر، [بی‌تا]، ص ۲۹۷-۲۹۸٫

[۵] روضات الجنات، ج ۶، ص۲۲۰٫

[۶] اوائل المقالات، در مصنفات الشیخ المفید، تحقیق ابراهیم انصاری، ج ۴،  ص ۱۲۲٫

[۷]  العُدّه فی اصول الفقه، ابو جعفر محمد بن حسن طوسی، تحقیق محمد رضا انصاری، قم، ناشر مؤلف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص ۱۳۸٫

[۸] هدایه الابرار الی طریق الأئمه الاطهار، حسین بن شهاب الدین کرکی عاملی، تحقیق رؤوف جمال الدین، [نجف]، [بی‌نا]، ۱۳۹۶ق.

[۹] همان، ص ۳۰۲٫

مقاله «سیری در راهنمای استدلال بی مغالطه»

معرفی تفصیلی کتاب زیر، با عنوان «سیری در راهنمای استدلال بی مغالطه» در کتاب ماه کلیات، شماره ۱۶۹، منتشر شد. این کتاب درباره تفکر انتقادی، مغالطات، و استدلال درست است.



عنوان: سیری در راهنمای عملی استدلال بی مغالطه
حجم: ۴۸۷ کیلوبایت