بایگانی دسته: کتاب

چاپ جدید «امر به معروف و نهی از منکر» (۱۳۹۷)

زندگی مسئولانه

واسلاو هاول در مارچ ۱۹۹۵ در دانشگاه ویکتوریا در ولنگتن درباره مسئولیت روشنفکران سخنرانی کرد. اندیشه اصلی وی در آن سخنرانی آن بود که زمانی عمده روشنفکران می‌خواستند جهان را سراسر دگرگون کنند و طرحی نو در اندازند، حال آنکه شکست تاریخی جریان چپ آنان را یکسره نومید و بی‌تفاوت کرد. از این منظر، نتیجه شکست تلاش برای تغییر جهان و ایجاد بهشت زمینی، یا مهندسی کل‌گرا، در جهان کمونیستی، به انکار هرگونه رسالتی برای روشنفکران انجامید. اما همان طور که آن نظر نادرست بود، این عکس العمل نیز غلط است. سپس هاول نتیجه می‌گیرد باور به ارتباط همه اجزای جهان و تلاش متواضعانه برای اصلاح وضع موجود، غیر از اعتقاد به وجود چند قانون کلی و ادعای کشف آن است. مسئولیت روشنفکر آن است که طبق فهم خود برای بهبود جهان تلاش کند. (مسئولیت روشنفکران، واسلاو هاول،‌ ترجمه حسن کامشاد، کلک، شماره ۷۶-۷۹، تیر-مهر ۱۳۷۵، ص ۱۲۷-۱۳۲٫ بازچاپ شده در مترجمان، خائنان: مته به خشخاش چند کتاب، حسن کامشاد، تهران، نشر نی، ۱۳۸۶، ص ۴۹-۵۶٫)

داستان امر به معروف و نهی از منکر در کشورمان نمونه کوچکی از این افراط و تفریط به شمار می‌رود. گاه به ضرب چماق امر به معروف و نهی از منکر صورت می‌گیرد، و گاه این آموزه بنیادی دینی-اجتماعی یکسره نادیده گرفته می‌شود. برخی از کسانی که در اردوگاه اول قرار دارند، نگاهی محدود به آن دارند. در دام نوعی صورت‌گرایی و تقلیل‌گرایی می‌افتند که حاصل آن گاه دیدن چند فقره موی عیان شده زنی و نادیدن صدها فساد گسترده اقتصادی و سیاسی و دزدی‌های نظام‌مند است.

در برابر نگرش سنتی بالا و در واکنش به این جنس امر به معروف و نهی از منکر، شاهد نگاه نادرست متقابلی هستیم که آن را بی‌موضوع می‌کند و می‌کوشد آن را از عرصه جامعه بزداید. گویی این فریضه امری تجملی یا تحمیلی است و می‌توان مسلمان زیست، بی‌آنکه کاری به آن داشت. حال آنکه مسلمانی مستلزم و مقتضی داشتن حس مسئولیت اجتماعی و زندگی مسئولانه است. مسئولیت اجتماعی نیز تعبیر دیگری از امر به معروف و نهی از منکر است. این که کسانی تصور نادرستی از امر به معروف و نهی از منکر داشته باشند و آن را رواج دهند، دلیل خوبی نمی‌شود که کسان دیگری به جای اصلاح این تصور خطا،‌ یکسره منکر ارزش و ضرورت آن شوند.

در تشبیه زیبایی از رسول اکرم (ص) مردم جامعه چونان مسافران یک کشتی هستند. در عین حال که هیچ مسافری حق مداخله در کار دیگران و تجسس ندارد، هیچ مسافری هم حق ندارد که در قسمت اختصاصی خود هر کاری انجام بدهد و جان دیگران را به خطر اندازد. محافظت از محیط زیست، مخالفت با تخریب آن، حساسیت در قبال مصرف‌گرایی، رعایت حقوق دیگران، دفاع از آزادی مدنی، مقابله با اخبار دروغین و ترور شخصیت، ممانعت از مصادره شخصیت‌ها و دستکاری نوشته‌های آنان، حفاظت از حقوق معنوی و مالکیت فکری نویسندگان و هنرمندان و مبدعان و ده‌ها فعالیت دیگر از این دست، همه نیازمند باور به امر به معروف و نهی از منکر است. با این نگاه، زندگی در جامعه و زیست مسئولانه نیازمند باور و پایبندی به این آموزه و کاربست آن در عمل است.
کتاب مختصر امر به معروف و نهی از منکر برآمده از چنین باور و نگاهی بود که در سال ۱۳۷۵ منتشر شد. اینک پس از دو دهه، با تغییراتی مختصر، بازچاپ و به همت نشر طه منتشر می‌شود. در این کتاب کوشیده‌ام به زبانی ساده و به شکلی منسجم گزارشی از جایگاه، اهمیت، ابعاد و شرایط و اخلاقیات این آموزه دینی به دست دهم و تأکید کنم که استفاده نادرست از این آموزه، نباید ما را به کنار نهادن آن بکشاند. در این کتاب بحثی تازه یا پژوهشی متمایز دیده نمی‌شود. گزارشی است ساده، کوتاه و در عین حال روشن و مختصر درباره یکی از ابعاد مسلمان زیستن در جهان امروز، که می‌توان آن را در سه نشست خواند و به پایان رساند. خواندن و پراکندن این کتاب و کتاب‌هایی از این است به واقع، نوعی فعالیت مدنی و تلاش برای تحقق زندگی مسئولانه و آگاهانه است. لذا از کسانی که در پی زندگی بهتری برای فردای این کشور و نسل آینده هستند، دعوت می‌کنم به گسترش چنین بحث‌هایی یاری رسانند.

از همه کسانی که در فرایند صفحه آرایی، چاپ و نشر این کتاب همکاری داشتند، به خصوص آقایان سید علیرضا صالحی، مهدی گلزاری، محمد فیروزیان، سید حسن صالحی، علیرضا سالوند طجر، و سرکار خانم معصومه کرم پور سپاسگزارم.

شانزده شهریور ۱۳۹۷

@hassan_eslami

hassaneslami.ir

«سودای تفکیک» منتشر شد

سودای تفکیک: جستارهایی در سنت فکری، روش‌شناسی و شخصیت‌های مکتب تفکیک / سید حسن اسلامی اردکانی (۱۳۹۷)

این کتاب حاصل بیش از یک دهه تأملات و نوشته‌های نویسنده در باب مکتب تفکیک است؛ مکتبی که، با ادعای خلوص دینی، کار خود را با نقادی فلسفه و بی‌اعتبارسازی آن آغاز کرد، اما سرانجام کوشید از طریق آن کسب اعتبار کند. کتاب حاضر فراز و فرود این جریان را در پاسداشت روش علمی و اخلاق تحقیق و داوری نشان می‌دهد. مطالب این کتاب از سویی بر نقد روش‌شناختی مدعیات مدافعان مکتب تفکیک متمرکز است و از سوی دیگر، در سطحی عام تر، دعوتی است به رعایت اخلاق تفکر و پژوهش.

«گفتگو از مرگ انسانیت است»

سرانجام کتاب انسانیت: تاریخ اخلاقی سده بیستم نوشته جاناتان گلاور (۱۹۴۱) را خواندم و از آن لذت بردم. خواندن این کتاب تقریباً چند ماهی طول کشید. چون که خیلی مفصل بود و نمی‌خواستم وقتی مستقلی برایش بگذارم. لذا قبل از خواب آن را دست می‌گرفتم و چند صفحه‌ای می‌خواندم تا آن که به پایان رساندمش. ادامه‌ی خواندن

مقاله « دغدغه های دین و اخلاق در خوانده های سال ۱۳۹۰»

دغدغه های دین و اخلاق در خوانده های سال ۱۳۹۰ – دکتر سید حسن اسلامی

در پاسخ به اقتراح کتاب ماه دین برای شماره فروردین سال ۱۳۹۱ این مقاله را نوشتم.

در این مقاله مختصری درباره مقدمه ای تاریخی به فلسفه دین نوشته خانم لیندا زاگزبسکی و اخلاق برای زندگی از خانم باس گفته ام. به علاوه، نکاتی انتقادی ناظر به اخلاق دین شناسی اثر ابوالقاسم فنایی گفته ام.

مقاله « علم و دین : بازآرایی دیدگاه‌ها و چالش‌ها»

کتاب Religion and Science: An Introduction اثر Brendan Sweetman خواندنی و آموزنده است. این کتاب را در کتاب ماه دین، شماره ۱۸۲، آذر ۱۳۹۱، معرفی کرده ام.

اشاره: برندن سویتمن، استاد فلسفه دانشگاه راکهرست در کانزاس آمریکا، در این متن خوش‌خوان به دقت نسبت علم (به معنای معرفت تجربی) و دین را تحلیل می‌کند و مسائل چالشی این عرصه را با علاقه‌مندان در میان می‌گذارد. وی کتاب دیگری دارد به نام اخلاق و پزشکان (Ethics and Medics) که از مایه‌های آن در این کتاب نیز بهره برده است. کتاب حاضر ساختاری کاملاً آموزشی دارد و خواننده را گام به گام با مسائل اصلی این عرصه آشنا می‌کند. نویسنده طی هشت فصل، از مسائل مقدماتی آغاز می‌کند، بحث‌هایی مانند نظریه تکامل و طرح در خلقت را پیش می‌کشد و با مرور درس‌هایی که می‌توان از نزاع علم و دین آموخت، کتاب را به پایان می‌برد. این کتاب به تفصیل کتاب علم و دین ایان باربور نیست، اما مهم‌ترین امتیازش تازگی بسیاری از مطالبی است که در زمان نگارش کتاب باربور ذهن و ضمیر عالمان دین و دانشمندان را مشغول نکرده بود. وی در عین حال از تأملات و تقسیم‌بندی‌های باربور در این کتاب بسیار یاری می‌گیرد.

مشخصات کتاب را در سایت ناشر (Continuum) ببینید.

(لینک کوتاه به این مطلب: http://hassaneslami.ir/?p=308)

کتاب «نوشتن در جزایر پراکنده: جستارهایی در اخلاق پژوهش»

نوشتن در جزایر پراکنده: جستارهایی در اخلاق پژوهش یکی دیگر از دو کتاب اخیر من است. در بیست و یکمین جشنواره کتاب فصل از این کتاب تقدیر شد.
معرفی مختصر کتاب را میتوانید در خبرگزاری کتاب ایران یا روزنامه رسالت ببینید.